Azja dzisiaj

Azja, największy z kontynentów, pełna jest kontrastów. Na przełomie lat 80. i 90., w regionie tym miały miejsce wielkie przemiany polityczne. Ogromne znaczenie dla gospodar­ki światowej miał też kryzys eko­nomiczny w bogatych państwach zachodniego wybrzeża Pacyfiku.

Na początku lat 90. na politycznej mapie Azji zaszły wielkie zmiany. Najbardziej drama­tyczne przeobrażenia wiązały się z rozpa­dem Związku Radzieckiego. Narody dotychczas tłamszone przez system komunistyczny odzyskały niepodległość, na politycznej mapie Azji pojawi­ło się osiem nowych państw. Zmianom politycz­nym towarzyszył gwałtowny rozwój gospodarczy, zwłaszcza we wschodniej i południowej części kon­tynentu. Niestety podobnie jak w innych regionach świata, postęp cywilizacyjny odbywał się często kosztem środowiska naturalnego.

Wśród państw powstałych w 1991 roku w Azji znalazły się m.in. trzy kraje położone na południe od Kaukazu, między Morzem Czarnym i Kas­pijskim. Są to Gruzja i Armenia, gdzie religią domi­nującą jest chrześcijaństwo oraz Azerbejdżan, gdzie większość społeczeństwa wyznaje islam. Powstaniu tych krajów, wchodzących poprzednio w skład Związku Radzieckiego, towarzyszyły konflikty zbrojne i wojny domowe, których źródłem są róż­nice religijne, etniczne i kulturowe oraz aspiracje terytorialne poszczególnych narodów. Ormianie i Azerowie walczyli o sporne tereny, największym echem odbiły się walki w Górskim Karabachu, enklawie na obszarze Azerbejdżanu, zamieszkanej głównie przez Ormian. W Gruzji niepodległościo­we dążenia muzułmańskiej mniejszości doprowa­dziły do wojny domowej. Pod względem gospodarczym Gruzja, Armenia i Azerbejdżan, jak rów­nież pozostałe azjatyckie państwa powstałe w wyni­ku rozpadu Związku Radzieckiego, czyli Kazach­stan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan oraz Uzbekistan należą do państw rozwijających się o dochodzie narodowym nieco niższym od prze­ciętnego. Produkt krajowy brutto (PKB - wartość wszystkich dóbr i usług wyprodukowanych przez dany kraj w ciągu roku) w przeliczeniu na 1 miesz­kańca jest tam stosunkowo niski.

Średnia wartość PKB w przeliczeniu na 1 miesz­kańca dla ośmiu wyżej wymienionych państw w 1991 roku wynosiła 1740 dolarów amerykań­skich. Najbiedniejszym krajem był Tadżykistan z PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca wynoszą­cym 1050 dolarów, a najbogatszym Kazachstan -2470 dolarów. Obecnie, w kilka lat od uzyskania niepodległości liczby te są znacznie niższe. Powstanie nowych państw naruszyło delikatną równowagę sił na południowych krańcach byłego ZSRR, jako, że sześć nowo powstałych muzuł­mańskich państw w naturalny sposób szuka popar­cia na południu, gdzie znajdują się inne państwa islamskie. Wyraźnie widać też, że Turcja i Iran usilnie starają się intensyfikować kontakty z no­wymi krajami, widząc w tym szansę rozszerzenia strefy swoich wpływów.